Een archeologische ontdekking die begin september 2026 werd aangekondigd, kan ingrijpend veranderen wat we dachten te weten over de eerste bewoners van Ierland. In acht grotten in het zuidwesten van het land zegt een internationaal team gravures, sporen van oker en houtskool, en met de vinger aangebrachte markeringen te hebben geïdentificeerd die mogelijk minstens 15.000 jaar oud zijn.
Als deze datering wordt bevestigd, zouden deze sporen ongeveer 5.000 jaar ouder zijn dan de oudste tot dusver algemeen aanvaarde aanwijzingen voor menselijke aanwezigheid in Ierland. Het door de onderzoekers naar voren geschoven scenario berust op het bestaan van een uitgestrekt gebied tussen Wales en Zuidoost-Ierland dat tijdens de laatste ijstijd nog boven water lag en tegenwoordig is verzonken.
Acht grotten in Zuidwest-Ierland staan centraal in de ontdekking
Gravures en pigmenten geïnterpreteerd als prehistorische kunst
Het project, gecoördineerd door onderzoeker George Nash, richt zich op mogelijke banden tussen prehistorische bevolkingsgroepen in Zuid-Wales en Ierland. Om hun onderzoek te richten, gebruikten de wetenschappers een computermodel gevoed met gegevens uit bekende grotten in Wales. Dit werk leidde tot de identificatie van 28 veelbelovende grotten in Zuidwest-Ierland.
Acht daarvan bevatten volgens de interpretatie van het team zeer oude rotskunst: in de rots gegraveerde lijnen, pigmentsporen, vingerafdrukken en mogelijke afbeeldingen van dieren. Een van de vormen die wordt genoemd, is een silhouet dat de onderzoekers als een mammoet interpreteren.
De precieze locaties van de grotten worden niet openbaar gemaakt. Het team wil beschadiging, plundering of een toestroom van bezoekers naar deze nog kwetsbare en onderzochte locaties voorkomen.
Was er veel eerder menselijke aanwezigheid in Ierland dan gedacht?
Een hypothese die de bekende chronologie met meerdere millennia zou terugschuiven
Tot nu toe dateerden de oudste erkende aanwijzingen voor menselijke aanwezigheid in Ierland van ongeveer 10.500 jaar geleden. De nieuw geïdentificeerde sporen in de grotten zouden deze chronologie dus met circa vijf millennia kunnen terugschuiven.
Deze interpretatie vraagt echter om voorzichtigheid. De onderzoekers spreken over elementen die mogelijk minstens 15.000 jaar oud zijn, maar de precieze betekenis van de ontdekking zal afhangen van aanvullend onderzoek en de bevestiging van de dateringen. In de prehistorische archeologie vereist de toeschrijving van een gravure of pigment aan een specifieke periode solide, elkaar bevestigend bewijs.
Een oude landbrug tussen Wales en Ierland
Toen de Ierse Zee nog niet haar huidige vorm had
De kern van de hypothese berust op de veel lagere zeespiegel tijdens de laatste ijstijd. Destijds zou een deel van de zeebodem die nu door de zee wordt bedekt, droog hebben gelegen. De onderzoekers schatten dat een landverbinding of deels over land lopende corridor het reizen tussen het huidige Pembrokeshire in Wales en Zuidoost-Ierland, met name richting de regio Rosslare, kan hebben vergemakkelijkt.
Dit verdwenen landschap kan hebben bestaan uit vlakten, grasgebieden en omgevingen die gunstig waren voor de verplaatsing van grote dieren. Groepen jager-verzamelaars konden hun migraties dan hebben gevolgd en naar het westen zijn getrokken.
Waarom deze ontdekking belangrijk is voor de geschiedenis van Ierland
Een mogelijk nieuw hoofdstuk in de Ierse prehistorie
Als de dateringen worden bevestigd, verandert deze ontdekking niet alleen de datum waarop de eerste mensen op het eiland arriveerden. Ook kan zij de manier veranderen waarop archeologen de uitwisselingen, migraties en mobiliteit van jager-verzamelaars in Noordwest-Europa aan het einde van de ijstijd begrijpen.
Daarnaast zou zij het idee versterken dat Ierland, vaak gezien als een periferie die laat werd bevolkt, veel eerder deel kan hebben uitgemaakt van mobiliteitsnetwerken die de Britse Eilanden met het Europese vasteland verbonden.
Mogelijk worden nog meer grotten ontdekt
Ook Wexford, Waterford en Cork kunnen verrassingen in petto hebben
De onderzoekers zelf denken dat de huidige ontdekkingen waarschijnlijk slechts een begin vormen. Als menselijke groepen Zuidwest-Ierland inderdaad vanuit het oosten bereikten, ligt het voor de hand dat er langs hun route meer sporen worden teruggevonden, met name in de graafschappen Wexford, Waterford of Cork.
Het archeologische potentieel kan dus aanzienlijk zijn. Nieuwe onderzoeks- en dateringscampagnes zijn nodig om vast te stellen of deze acht grotten op zichzelf staan of de eerste getuigen zijn van een veel uitgebreider menselijke aanwezigheid.
Een spectaculaire ontdekking, maar nog in afwachting van bevestiging
Wat we op dit moment weten
De aankondiging is belangrijk genoeg om ook ver buiten Ierland de aandacht te trekken, maar moet met de gebruikelijke voorzichtigheid in de archeologie worden gelezen. De onderzoekers hebben sporen geïdentificeerd die zij als zeer oud en mogelijk paleolithisch beschouwen. Een datering van minstens 15.000 jaar zou de bekende geschiedenis van de bewoning van het eiland aanzienlijk kunnen terugschuiven, maar het onderzoek moet nog worden onderbouwd.
Voor Ierland staat er veel op het spel: deze grotten kunnen een venster openen op een vrijwel volledig onbekende periode van de menselijke geschiedenis van het land, lang vóór de megalithische monumenten die plekken als Newgrange en Loughcrew bekend hebben gemaakt.