In Ierland legt een dode walvis van vijf meter een onzichtbaar gevaar onder de oceaan bloot
Nieuws uit Ierland

In Ierland legt een dode walvis van vijf meter een onzichtbaar gevaar onder de oceaan bloot

door Gwen LE COINTRE
Photo d’illustration prise près de Tadoussac au Canada, sans lien direct avec l’échouage du Donegal. © Maksim Sokolov, Wikimedia Commons, licence CC BY-SA 4.0. Source : https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Minke_whale_near_Tadoussac.jpg ; licence : https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/

De walvisachtige werd op 16 november 2026 ontdekt in Ballyheirnan, op het schiereiland Fanad, en illustreert het risico op verstrikking in lijnen die visfuiken met elkaar verbinden.

In de vroege ochtend van 16 november 2026 krijgt een wandeling op het strand van Ballyheirnan, op het schiereiland Fanad in het noorden van Donegal, een aangrijpende wending. Op het zand ligt het lichaam van een mannelijke dwergvinvis van ongeveer vijf meter lang. Rond zijn kop en borstvinnen zitten touwen verstrikt. Twee niet-geïdentificeerde drijvers hangen nog aan de lijnen. De vondst werd meteen gemeld aan de Irish Whale and Dolphin Group (IWDG) en werpt een licht op een gevaar dat vanaf de kust grotendeels onzichtbaar blijft: de kabels die onder het oppervlak van de Atlantische Oceaan visfuiken met elkaar verbinden.

Walvis van vijf meter aangespoeld op een strand in Donegal

Een vondst tijdens een ochtendwandeling

Op maandag 16 november wandelt Darren Roche op Ballyheirnan Beach, ook bekend als Baile Uí Thiarnáin, in het uiterste noordwesten van Ierland. Hij ontdekt het lichaam van een walvis en ziet meteen de touwen die eromheen verstrikt zitten. Hij neemt contact op met de Irish Whale and Dolphin Group, de Ierse organisatie die waarnemingen van walvisachtigen en strandingen verzamelt en onderzoekt.

Vrijwilliger David McGloin gaat ter plaatse om de situatie vast te leggen. De eerste vaststellingen wijzen op een mannetje van ongeveer vijf meter van de soort Balaenoptera acutorostrata, beter bekend als de dwergvinvis. De kop en het voorste deel van het lichaam zijn verstrikt in touwen, waaraan nog twee geïmproviseerde, ongemarkeerde boeien vastzitten. Het dier was vermoedelijk al enige tijd dood voordat het op de kust werd aangetroffen.

De aanwezigheid van dit materiaal maakt de hypothese van verstrikking bijzonder zorgwekkend. Volgens de IWDG is de dwergvinvis zeer waarschijnlijk verstrikt geraakt in lijnen die fuiken verbinden die worden gebruikt voor de vangst van schaaldieren. De organisatie beweert echter niet met zekerheid te weten hoe de laatste momenten van het dier verliepen. Zonder aanvullend forensisch bewijs moet de vastgestelde verstrikking worden onderscheiden van een definitieve vaststelling van de doodsoorzaak.

Hoe kunnen vistouwen een walvis verstrikken?

Lijnen die onder water ware bogen vormen

Om deze situatie te begrijpen, moet je je de zeebodem voor de Ierse kust voorstellen. Krabben- en kreeftenvissers gebruiken ondergedompelde fuiken, die soms met elkaar verbonden zijn door touwen die groundlines worden genoemd. Wanneer deze lijnen boven de zeebodem zweven, kunnen ze grote lussen of bogen vormen in de waterkolom.

Een walvis die duikt om te eten, kan dan tegen een touw zwemmen dat rond een vin, zijn staart of zijn bek vast komt te zitten. In een poging zich te bevrijden, kan het dier de knopen verder aantrekken, vismateriaal meeslepen en veel energie verbruiken. Voor een dwergvinvis, die relatief klein is in vergelijking met grote walvissen, kan een ernstige verstrikking verhinderen dat hij weer bovenkomt om te ademen en tot verdrinking leiden. Dieren die wel nog aan het oppervlak kunnen komen, kunnen eveneens verwondingen oplopen of sterven van uitputting.

Het gaat er niet om alle vissers als verantwoordelijken aan te wijzen. De IWDG benadrukt dat veel betrokken ondernemingen kleinschalige kustbedrijven zijn. De moeilijkheid bestaat er juist in de maritieme activiteiten voort te zetten en tegelijk de risico’s te beperken voor zoogdieren die dezelfde wateren doorkruisen.

Waarom baart deze stranding Ierse specialisten zorgen?

Een gedocumenteerd risico dat zich mogelijk noordwaarts uitbreidt

De zaak gaat verder dan één enkele dwergvinvis. Onderzoek uitgevoerd met Atlantic Technological University en het Marine Institute bestudeerde de interacties tussen grote walvissen en fuikenvisserijen in Ierland. De onderzoekers stelden een aanzienlijk risico op verstrikking vast voor dwergvinvissen, vooral in het zuiden en zuidwesten van het eiland, waar veel walvisachtigen en intensieve visserij samenkomen.

Maar ook in het noorden en noordwesten van Ierland worden steeds vaker grote walvissen waargenomen. In Donegal is eveneens veel fuikenvisserij actief. Wetenschappers vrezen daarom dat de blootstelling aan dit risico zich verder naar deze noordelijke wateren kan uitbreiden. De stranding bij Ballyheirnan maakt het op zichzelf niet mogelijk om een regionale ontwikkeling te kwantificeren, maar illustreert wel wat specialisten proberen te meten.

De IWDG verwijst ook naar een in 2022 gepubliceerde Schotse studie, gebaseerd op interviews met vissers. Die schatte binnen het onderzochte gebied dat jaarlijks enkele tientallen walvissen verstrikt raken, met een bijzonder hoge sterfte onder dwergvinvissen. Deze cijfers hebben betrekking op Schotland en mogen niet worden voorgesteld als een jaarlijks overzicht van de Ierse kusten.

Touwen die zinken in plaats van drijven: een veelbelovende oplossing

Een Schotse proef die in Ierland nauwlettend wordt gevolgd

Een betrekkelijk eenvoudige technische oplossing kan helpen om ongevallen te beperken. In plaats van drijvende touwen tussen fuiken te gebruiken, hebben sommige Schotse vissers lijnen met een negatief drijfvermogen getest, die ontworpen zijn om dicht bij de zeebodem te blijven. Daardoor vormen ze minder bogen waarin een duikende walvis verstrikt kan raken.

In proeven met de Scottish Entanglement Alliance werden 61 reeksen fuiken gedurende ongeveer vijftien maanden met deze lijnen uitgerust. De technische feedback over de hantering van de touwen en het gebruik ervan aan boord was overwegend positief, ondanks bepaalde beperkingen in rotsachtige kustgebieden. Volgens de door de IWDG gemelde waarnemingen leek het materiaal ook minder snel in de war te raken dan drijvende touwen.

Het gaat nog niet om een wonderoplossing of een systeem dat overal wordt toegepast. De waarde ervan ligt in het bieden van een concreet antwoord op een complex probleem, waarbij onderzoekers, natuurbeschermingsorganisaties en maritieme professionals worden samengebracht. Ierse autoriteiten en verenigingen volgen deze ervaringen om de relevantie ervan voor de wateren rond het eiland beter te beoordelen.

De dwergvinvis, een discrete vaste gast in de Ierse wateren

Een zeezoogdier dat reizigers soms kunnen waarnemen

De dwergvinvis is een van de walvisachtigen die het vaakst rond Ierland worden waargenomen. Zijn slanke silhouet, spitse snuit en kleine rugvin onderscheiden hem van grotere walvissen. Zoals alle zeezoogdieren moet hij naar de oppervlakte komen om te ademen, ook wanneer hij onder water naar voedsel zoekt.

Een ontmoeting met deze soort kan een onvergetelijk moment zijn tijdens een excursie waarbij de dieren met respect worden geobserveerd. Het zuidwesten van Ierland staat bekend om zijn zee-excursies, vooral in de omgeving van Whale Watch West Cork. Deze tochten bieden uiteraard geen garantie dat je een walvis zult zien: ze zijn afhankelijk van de seizoenen, de omstandigheden op zee en het gedrag van de dieren.

Ook Donegal trekt de aandacht van liefhebbers van walvisachtigen. In de wateren van Donegal Bay zijn onlangs opmerkelijke waarnemingen gedaan, waaronder twee orka’s die bijzonder bekend zijn bij waarnemers. Ook werd er in oktober 2026 een witte dolfijn uit de Arctische gebieden gefilmd. Deze afzonderlijke gebeurtenissen mogen niet worden verward met de dwergvinvis die bij Ballyheirnan werd aangetroffen.

Wat te doen als je in Ierland een gestrande walvis aantreft?

Waarschuw de specialisten en houd afstand

Een stranding kan plaatsvinden op een strand dat toegankelijk is voor wandelaars, zoals de vondst in Donegal heeft aangetoond. Als het dier nog leeft, probeer het dan niet zelf terug in zee te zetten: het hanteren van een walvisachtige van enkele honderden kilo’s of meerdere tonnen brengt zowel mensen als het dier in gevaar voor ernstig letsel. Het is essentieel om honden en nieuwsgierigen op afstand te houden en contact op te nemen met specialisten.

De Irish Whale and Dolphin Group beschikt over een meldpunt voor strandingen. Precieze informatie over de locatie, de zichtbare toestand van de walvisachtige en eventueel zichtbare touwen kan de hulpdiensten helpen. Ook wanneer het om een kadaver gaat, is het raadzaam niet dichterbij te komen en het niet aan te raken: de bevoegde teams kunnen dan de nodige vaststellingen doen.

De wandelaar in Ballyheirnan handelde precies zo, waardoor de IWDG de stranding snel kon documenteren. Het voorval herinnert eraan hoezeer onze kennis van de oceanen ook afhankelijk is van waarnemingen vanaf het land.

In Fanad: een schitterend landschap geconfronteerd met de kwetsbaarheid van de Atlantische Oceaan

Een andere blik op de wilde kust van Donegal

De stranden van het schiereiland Fanad behoren tot de meest indrukwekkende landschappen van het noordwesten van Ierland. Tussen duinen, baaien en kliffen lijkt de Atlantische Oceaan soms ongerept, ver van de grote scheepvaartroutes. Niet ver daarvandaan waakt Fanad Head over de ingang van Lough Swilly, een van de grote panorama’s van de Wild Atlantic Way.

Toch vindt in de diepten voor deze kust intensieve menselijke activiteit plaats, waarvan de installaties vanaf de oever onzichtbaar blijven. De in november 2026 aangetroffen dwergvinvis legt deze delicate co-existentie tussen visserij en de migraties van zeezoogdieren bloot. Achter het schouwspel van walvissen voor de Ierse kust herinnert hij ook aan de gevaren die dieren enkele meters onder het oppervlak kunnen tegenkomen.

Magazine

Het laatste nieuws uit Ierland

Al het nieuws