Waarom wordt de oorsprong van de Ierse trui toegeschreven aan de Araneilanden?
Nieuws uit Ierland

Waarom wordt de oorsprong van de Ierse trui toegeschreven aan de Araneilanden?

door Gwen LE COINTRE
Illustration générée par IA : un pull d’Aran dans un paysage inspiré d’Inishmore.

In Kilronan, op Inis Mór, is een Arantrui al herkenbaar voordat u het etiket hebt gelezen. Kabelpatronen steken af tegen de ongebleekte wol, ruiten lopen over de romp en de dieptes van het breiwerk vangen het licht en de schaduw. Toch heeft de trui die men tegenwoordig van de Araneilanden meeneemt een recenter verleden dan het decor van droge stenen muren waarin hij zo gemakkelijk wordt voorgesteld. Zijn iconische vorm ontstond in de 20e eeuw, toen de breisters van de eilandengroep een huiselijke bezigheid uitbouwden tot een ambacht dat kopers vond tot ver buiten Galway Bay.

Waarom draagt de Ierse trui de naam van de Araneilanden?

Van werkkleding tot kabeltrui

Voor de kust van Galway behoren Inis Mór, Inis Meáin en Inis Oírr tot een maritieme wereld waarin zowel kleding als technieken circuleerden. De gansey, een werktrui voor vissers die langs de Britse kusten voorkomt, biedt een vergelijkingspunt. Die was doorgaans donker en dicht gebreid. De Ierse trui die bekend werd onder de naam Aran onderscheidt zich door dikker garen, vaak ongebleekt, en door reliëfpatronen die een groot deel van het kledingstuk beslaan. Het National Museum of Ireland wijst op banden met vissersbreisels uit Schotland en de Kanaaleilanden. Die verwantschappen laten zien hoe technieken zich verspreidden; ze wijzen niet op één enkele uitvindster of op een model dat de eilanden eenvoudigweg zouden hebben gekopieerd.

In 1891 richtte de regering de Congested Districts Board op om de armste gebieden in West-Ierland te ondersteunen. Tot de aangemoedigde activiteiten behoorden weven en breien voor de verkoop. Het Victoria and Albert Museum plaatst de ontwikkeling van de complexe patronen die het kenmerk van Aran vormen in deze context. Daarin ligt de betekenis van de naam van de eilandengroep: hij verwijst naar de plek waar breisters deze reliëfpatronen uitwerkten en de trui zijn herkenbare vorm gaven. De oorsprong van de stijl op de eilanden betekent niet dat alle steken waaruit hij bestaat daar zijn ontstaan.

In de jaren 1930 bereikt het breiwerk Dublin

De overgang van eilandhuizen naar de etalages van Dublin veranderde de schaal van deze productie. In de jaren 1930 hielp Muriel Gahan, die het ambacht op het platteland steunde, Aranbreisels bereikbaar te maken voor kopers in de hoofdstad. De handelaar in handwerkbenodigdheden Heinz Edgar Kiewe ontdekte het kledingstuk in Dublin en droeg bij aan de verspreiding ervan in Groot-Brittannië. De trui reisde verder en gedrukte patronen maakten het al snel mogelijk om de motieven ook ver van de eilandengroep na te breien.

Een stuk uit de collectie van het National Museum of Ireland biedt een concreet aanknopingspunt: een rood vest, in 1937 voor het museum gebreid. Die kleur verrast wanneer Aran uitsluitend met ongebleekte wol wordt geassocieerd. Ze herinnert eraan dat het reliëf van de steken de trui toen al kon kenmerken, ongeacht de tint. Vanaf de jaren 1960 gaven exportcampagnes, vooral naar de Verenigde Staten, dit breiwerk een heel andere zichtbaarheid.

Maakten kabelpatronen het mogelijk verdwenen vissers te herkennen?

In Synges toneelstuk is een sok het aanwijzing

Er wordt verteld dat elke familie op Aran een geheim patroon had en dat men een verdronken visser aan zijn trui kon identificeren. Niets wijst op een dergelijk gebruik. De legende herinnert wel aan een scène uit Riders to the Sea, een toneelstuk van J. M. Synge dat in 1904 voor het eerst werd opgevoerd. Een man is op zee verdwenen; zijn zus herkent een sok aan een breidetail waarvan ze zich herinnert dat ze het had gemaakt. Er is noch sprake van een trui, noch van een repertoire van familiepatronen. De overeenkomst helpt te begrijpen hoe het verhaal kon ontstaan, zonder te bewijzen dat het toneelstuk aan de oorsprong ervan ligt.

Ook komen interpretaties voor die in het kabelpatroon een touw zien of in de ruit voorspoed beloven. Daarin zijn beelden van de eilandwereld te lezen. Er bestaat echter geen bewijs voor een universele code die van familie op familie werd doorgegeven. De overeenkomsten die Kiewe meende te herkennen tussen deze patronen en oude Keltische kunst hebben ertoe bijgedragen dat de trui een ouderdom kreeg toegedicht die de bewaarde stukken niet bevestigen.

Hoe ontdekt u dit vakmanschap tijdens een reis naar Aran?

Op Inis Meáin: lees zowel een etiket als een steek

Op Inis Meáin richtten Tarlach de Blácam en Áine Ní Chonghaile in 1976 de Inis Meáin Knitting Company op, onder meer om werkgelegenheid op het eiland te creëren. Het bedrijf ontwerpt en vervaardigt er nog altijd breiwerk. Controleer de openingstijden van de winkel voordat u een omweg plant: op de eilanden kunt u beter nagaan of een zaak open is voordat u een bezoek tussen twee veerboten inplant.

Wilt u een trui meenemen, kijk dan wat het etiket vermeldt over de plaats van vervaardiging, de samenstelling van het garen en het onderhoud. Het woord ‘Aran’ kan naar een stijl verwijzen, ook bij een kledingstuk dat elders is geproduceerd. Als de plaats voor u belangrijk is, vraag dan waar de trui is gebreid. En als hij als handgemaakt wordt voorgesteld, vraag dan welke stappen met de hand zijn uitgevoerd: het breien van het kledingstuk en handmatige afwerking zijn niet hetzelfde werk. Door twee breisels met verschillende diktes te passen, weet u ook welke u na terugkomst werkelijk zult dragen.

Magazine

Het laatste nieuws uit Ierland

Al het nieuws