In Ierland treden 12.000 verboden boeken eindelijk uit de schaduwALA TechSource / Wikimedia Commons, CC BY-SA 2.0."/>
Nieuws uit Ierland

In Ierland treden 12.000 verboden boeken eindelijk uit de schaduw

door Gwen LE COINTRE
Photographie d’illustration prise à la bibliothèque publique de La Nouvelle-Orléans ; ces ouvrages ne sont pas ceux du fonds irlandais. <a href="https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Old_books_NOPL.jpg">ALA TechSource / Wikimedia Commons</a>, <a href="https://creativecommons.org/licenses/by-sa/2.0/">CC BY-SA 2.0</a>.

De werken worden bewaard bij het ministerie van Justitie en zullen samen met de registers van de censoren naar de Nationale Archieven worden overgebracht.

In Ierland zullen ongeveer 12.000 ooit verboden boeken worden overgebracht naar de Nationale Archieven en toegankelijk worden voor het publiek. De collectie, die tot nu toe werd bewaard bij het ministerie van Justitie, omvat werken die de staat ongeschikt achtte om te lezen. De overdracht biedt een blik op de ideeën, verhalen en levens die de censuur op afstand probeerde te houden.

Het nieuws werd op 10 november 2026 gemeld. Dat betekent niet dat er in Dublin zojuist een tentoonstelling met 12.000 boeken is geopend: de verhuizing staat gepland voor het einde van het jaar en de toegang volgt later. Op 19 november boden de geraadpleegde bronnen geen informatie over een openingsdatum of de voorwaarden voor raadpleging.

Een voor het publiek verboden collectie, bewaard door de staat

Duizenden boeken samengebracht in een kamer van het ministerie

Volgens de reportage van Rosita Boland, gepubliceerd op 10 november, werden de exemplaren in de loop der decennia verzameld door de Censorship of Publications Board. Ze staan in een kamer in het ministeriegebouw aan St Stephen’s Green, zonder toegankelijk te zijn voor het publiek.

Het contrast is treffend: werken die uit de omloop werden gehaald, hebben juist overleefd in handen van de instelling die ze buitensloot. Nu kunnen ze helpen dat mechanisme te begrijpen. Het cijfer van 12.000 verwijst naar de bewaarde collectie; daaruit mag niet worden afgeleid dat elk van deze delen een afzonderlijke titel is of vandaag nog steeds verboden is.

De registers van de censoren vergezellen de boeken

Mary Immaculate College, waarvan historicus Brian Hughes aan bod komt in de reportage van RTÉ, bevestigt dat ook de registers waarin de verboden worden toegelicht toegankelijk moeten worden. Dat is een essentieel deel van het archief: naast de werken kunnen onderzoekers de vastgelegde redenen voor hun veroordeling bestuderen.

Een verboden boek en het dossier van het verbod vertellen twee verschillende verhalen. Het eerste draagt de stem van een auteur; het tweede onthult de blik van een autoriteit die daartegenover stond. Door ze samen te brengen, kunnen gerichte vragen worden gesteld: welke passages baarden de officiële lezers zorgen? Welke thema’s keerden terug? Hoe werd de beslissing gemotiveerd?

Wat Ierland niet gelezen wilde zien

Klassiekers en minder bekende publicaties

De collectie omvat onder meer werken van Edna O’Brien en Brendan Behan, naast duizenden minder bekende publicaties. De reportage noemt ook buitenlandse auteurs, onder wie Ernest Hemingway en Iris Murdoch. Die verscheidenheid voorkomt dat het archief wordt gereduceerd tot een bibliotheek van alleen Ierse schrijvers: het documenteert ook lectuur van buiten Ierland.

Voor bezoekers die Ierland vooral kennen via zijn grote literaire namen, biedt dit erfgoed een ander perspectief. De schrijvers van een land vieren, betekent niet dat de weerstand waarmee zij werden geconfronteerd moet worden vergeten. De erkenning van een werk kan in de geschiedenis samengaan met uitsluiting door de instellingen van die tijd.

Moraal als grens van het leesbare

Brian Hughes plaatst de verboden in de geschiedenis van de verhouding tussen literatuur, moraal en de invloed van de katholieke Kerk. Vooral echtscheiding, overspel en seksualiteit konden de aandacht van de censoren trekken. De bewaarde werken dateren, zo legt zijn instelling uit, van de jaren 1930 tot 1996.

Deze data beschrijven het gepresenteerde archief en mogen niet worden verward met het einde van alle censuuractiviteiten: The Irish Times meldt dat de laatste vergadering van de Board om een boek te verbieden in 2016 plaatsvond. De collectie maakt het zo mogelijk een geschiedenis te bevragen waarvan de uitlopers recenter zijn dan men zou denken.

Hoe ontdek je deze literaire geschiedenis in Dublin?

Een aangekondigde overdracht, nog geen bezoek om te reserveren

Wacht, voordat je een omweg plant om deze werken te bekijken, op een aankondiging van de Nationale Archieven van Ierland over de toegang tot het archief. Conservering, catalogisering en raadpleging zijn niet hetzelfde als een permanente tentoonstelling. Een aankondiging van toekomstige beschikbaarheid biedt geen garantie dat er een ruimte open zal zijn voor passerende bezoekers.

Wie tijdens een verblijf nu al de Ierse literatuur wil verkennen, vindt een andere ingang bij het Museum of Literature Ireland, het MoLI. Dit is een afzonderlijke instelling: niets in de geraadpleegde aankondigingen wijst erop dat de 12.000 verboden boeken daar zullen worden tentoongesteld. Dit bezoek kan samengaan met het lezen van een werk en vervolgens uitnodigen om terug te keren naar die vraag: hoe kiest een land de verhalen die het doorgeeft, en die het liever verzwijgt?

Magazine

Het laatste nieuws uit Ierland

Al het nieuws