In Derry verandert een pub voor Halloween in een emigrantenschip
In Derry begint de reis in een pub. Bennigan’s Bar biedt onderdak aan The Coffin Ship, een theatervoorstelling die is geïnspireerd op…
Aucun contenu trouvé.
In Derry begint de reis in een pub. Bennigan’s Bar biedt onderdak aan The Coffin Ship, een theatervoorstelling die is geïnspireerd op…
De Grote Hongersnood in Ierland (1845-1848) was een van de donkerste periodes in de Ierse geschiedenis. Men schat dat de ramp tussen de 500.000 en 1 miljoen doden heeft veroorzaakt, waardoor het eiland in een klimaat van grote armoede werd gedompeld. Dodelijk en zwaar, markeerde het de 19e eeuw door zijn enorme verliezen en bevorderde het de emigratie naar het nieuwe continent. Naast de tragische menselijke omstandigheden bracht de Grote Hongersnood ook een gewelddadig conflict aan het licht: een complex politiek conflict waarbij het Britse Rijk ervoor koos de kaart van onverschilligheid te spelen terwijl een land onder zijn heerschappij om hulp vroeg…

Een Ierse haard tijdens de Grote Hongersnood – Publiek domein
We bevinden ons in de jaren 1830. In die tijd leefde Ierland onder Britse overheersing… Een bezetting die al sinds de 16e eeuw duurde, waarbij de Ieren dagelijks discriminatie en sociale afwijzing ondergingen. De Ieren, voornamelijk katholiek, leefden in een klimaat van repressie. Velen leefden onder de armoedegrens en kenden ellende.
Toch exploiteerde Groot-Brittannië in die tijd de hulpbronnen van het eiland volledig. De Britse regering zag Ierland als een perfect gebied voor landbouw en de productie van allerlei voedingsmiddelen…
Daarom waren meer dan 95% van de Ierse gronden in handen van Britse landeigenaren. Deze lieten de Ieren hun land bewerken, vee houden… om vervolgens de goederen per vrachtschip naar Engeland te verschepen… waarmee tot 2 miljoen Britten werden gevoed, alleen al met deze waardevolle Ierse hulpbronnen!
Granenen, groenten, vlees, eieren, kaas, melk, zalm, alcohol, wol… In die tijd gebruikte Engeland Ierland als zijn “voorraadmand”… zonder rekening te houden met de heersende armoede onder de Ieren, die hoewel geacht gelijk te leven met de Britten, leken te worden beschouwd als een ondergeschikt ras om te besturen.
De Ieren moesten het dus doen met het weinige dat de Engelsen hen lieten.
In die tijd huurden veel pachters en Ierse boeren een stukje land van rijke Britse landeigenaren. Zij probeerden aardappelen te verbouwen, een essentieel middel van bestaan voor hun dagelijks leven. Smakelijk en voedzaam, het zorgde voor het overleven van de armsten… Hoewel geld soms ontbrak, leefden de families met volle magen.

Aardappelen aangetast door phytophthora – © nskyr2
1845: Een parasitaire schimmel, de phytophthora, die in de ruimten van schepen uit Zuid-Amerika was meegekomen, verspreidt zich over de Ierse gewassen.
De verspreiding is verbazingwekkend snel. Ze vernietigt alles op haar pad en de vochtigheid bevordert de massale uitbreiding naar de meeste aardappelplanten.
Door de phytophthora aangetaste aardappeltubers worden onbruikbaar: ze verwelken en rotten, waardoor gedeeltelijk herstel onmogelijk is.
Deze natuurramp leidt ertoe dat Ierland in een grootschalig voedseltekort terechtkomt, waardoor de bestaande plattelandsarmoede verergert, de bevolking verhongert en van elk middel van bestaan wordt beroofd. De zwaarst getroffen bevolkingsgroepen bevinden zich in het westen van Ierland.
Deze al zeer verarmde mensen proppen zich machteloos samen in onhygiënische hutten van modder en stro. De gezinnen zijn vaak groot en mannen, vrouwen en kinderen worden door de honger gekweld. Ze worden gedwongen nog harder te werken voor de landeigenaren, die zich ertoe verbinden hen graan van slechte kwaliteit te geven in ruil voor dit zware werk.
Daardoor slagen de Ieren erin te overleven… in eerste instantie…
In 1846 keert de phytophthora terug, nog sterker dan in 1845… Dan verscherpt de Hongersnood zich. Er is niet genoeg voedsel voor iedereen… De Ieren zijn op hun knieën. Sommigen proberen te vissen, anderen verzamelen zeewier, weer anderen bedelen… Maar de strenge winter brengt de genadeslag voor de bevolking.
De honger veroorzaakt extreme zwakte bij de Ieren en leidt tot talloze ziekten zoals tyfus, cholera, buiktyfus… Honderden doden worden begraven in massagraven… Kinderen zien hun ouders sterven en omgekeerd…

Een scène van de Grote Ierse Hongersnood – Publiek domein
Vanaf dat moment waarschuwen de vertegenwoordigers van de Britse macht in Dublin Londen… Er moet snel worden gehandeld… Maar voor Engeland is alles overdreven… En de regering heeft al genoeg uitgegeven voor de Ierse zaak… Het rijk laat het gebeuren, trouw aan zijn liberale doctrine van die tijd.
Er wordt zelfs gezegd dat sommige hoge Britse leiders in deze Grote Hongersnood een kans zagen om Ierland te hervormen door de armsten aan te pakken… Voor sommigen moet Ierland evolueren en zijn werking spiegelen aan die van Schotland of Wales.
De beslissing wordt genomen om geen graan meer te verdelen in ruil voor werk… De Ieren zinken steeds dieper in de armoede… en zoeken elke mogelijke manier om iets te verdienen om te eten…
Ondertussen blijft Engeland de voedselvoorraden van Ierland naar Londen exporteren, waarbij het de Britten boven de Ieren verkiest…
De onvrede groeit.
De Ieren proberen te protesteren en in opstand te komen… Maar de sterke Engelse militaire aanwezigheid op Ierse bodem brengt de bevolking tot een soort berusting… Zij, die hun huur niet kunnen betalen, worden geleidelijk door Britse landeigenaren uitgezet…
Om te overleven stelen, mishandelen en proberen ze op alle mogelijke manieren te overleven… Sommige vrouwen prostitueren zich, sommigen eten kadavers van dieren (honden, katten…)… En er zijn zelfs gevallen van kannibalisme geregistreerd…
Engeland besluit gaarkeukens te organiseren: het deelt soep uit aan de Ieren, met de vraag een keuze te maken: hongersnood of bekering tot het protestantisme.
Ter herinnering: de Ieren waren toen overwegend katholiek. En Engeland bleef het protestantisme opleggen waar mogelijk.
Zo werden de gaarkeukens georganiseerd onder auspiciën van protestantse geestelijken, vastbesloten de armsten aan te moedigen zich bij het protestantse geloof aan te sluiten. De slogan “Take the Soup” werd beroemd in heel Ierland… en veroorzaakte tegelijk opschudding.
Duizenden Ieren kozen ervoor de soep te nemen en zich te bekeren. Ze werden “jumpers” genoemd.
In werkelijkheid was “soupérisme” een zeldzaam fenomeen dat lang niet algemeen was in het land, maar het markeerde blijvend het volksgeheugen van de hongersnood. Het heeft ook het geheugen bezoedeld van het hulpwerk van vele protestanten die hulp boden zonder proselitisme.
De internationale gemeenschap reageert op de Ierse rampHet Ballinglass Incident – Publiek Domein
De situatie in Ierland is onhoudbaar en wordt buiten de Ierse grenzen bekend. De katholieke kerk besluit zich te mobiliseren: Italië stuurt geld, net als de Verenigde Staten en Frankrijk…
De internationale opinie is verontwaardigd over de passiviteit van het Verenigd Koninkrijk… Maar de regering in Londen beweegt geen vin. Ze organiseert enkele gaarkeukens waar goedkope granen worden uitgedeeld: haver, maïs… Maar dat is onvoldoende.
In 1847 keert de phytophthora niet terug. Groot-Brittannië beschouwt de Grote Ierse Hongersnood als voorbij… Ten onrechte.
Het jaar 1847 wordt het ergste jaar voor Ierland: de winter is streng, en armoede en honger zijn nog steeds aanwezig. Er is gebrek aan voedsel terwijl Londen de gaarkeukens sluit en meer dan 4 miljoen Ieren in de honger achterlaat. Erger nog: Londen blijft de weinige beschikbare voorraden van Ierland naar Engeland sturen…
Tegelijkertijd wordt een wet aangenomen: er mag geen hulp meer aan Ierland worden gegeven… tenzij die wordt gefinancierd door de lokale Ierse belastingen… De genadeslag: de wet bepaalt dat er geen hulp mag worden gegeven aan Ieren die meer dan een kwart acre land bezitten. Dit is een fatale klap voor de lokale bevolking, die gedwongen wordt afstand te doen van hun land, huis en het weinige dat ze nog hadden…
In zeven jaar tijd worden meer dan een half miljoen Ieren uit hun huizen gezet. De uitzettingen verlopen wreed en gewelddadig. De Britten gooien de Ieren naar buiten… negeren wet en rechtspraak. (Zie het Ballinglass Incident). Erger nog: de Britten vernielen opzettelijk de daken van de huizen van de uitgezettenen: een manier om het eigendom onbewoonbaar te maken en de bevolking te dwingen te vertrekken.
De Ieren zijn gedwongen te kamperen in greppels, op stranden… overal waar ze kunnen. Het Ierse klimaat maakt hun weerstand kapot: de kou en regen veroordelen hen tot de dood. Deze uitzettingen betekenen eigenlijk dat ze gewoon iets verderop… iets sneller sterven…

Ieren proberen de werkhuizen binnen te komen – Publiek domein
Om te overleven zijn alle middelen goed. De Ieren hebben nauwelijks een andere keuze dan zich tot de werkhuizen te wenden. Dit zijn instellingen die onderdak en eten bieden, op voorwaarde dat men zich engageert tot dwangarbeid en opsluiting.
Tijdens de Grote Ierse Hongersnood waren er 130 van deze werkhuizen… verspreid over heel Ierland. Ze werden gebouwd in 1842 en hadden een maximale capaciteit van 100.000 personen…
Maar in de periode 1847-1848 probeerden meer dan een miljoen Ieren een plek te vinden in deze werkhuizen… Slechts weinigen slaagden erin binnen te komen… wat dramatische wachtrijen bij de ingang veroorzaakte…
Binnen deze werkhuizen waren de omstandigheden bijzonder zwaar en gebaseerd op één doctrine: werken om in je levensonderhoud te voorzien. Families werden gescheiden: mannen, vrouwen en kinderen leefden in aparte afdelingen. Ze moesten werk verrichten dat waardig was voor dwangarbeiders. Een soort strafkolonie waar men vrijwillig in ging… maar waar men niet meer uit kon.
Ondanks de voedseluitdeling en het regelmatige bezoek van artsen van de openbare hulpverlening, konden niet alle bewoners worden gered. De sterfte in deze werkhuizen bleef aanzienlijk, en veel kinderen stierven er. De doden werden begraven in massagraven binnen de werkhuizen zelf.
Men schat dat meer dan 200.000 mensen in deze werkhuizen zijn overleden tijdens de hongersnood.
Geconfronteerd met zoveel ellende zagen de Ieren Amerika als een ideale oplossing om aan de hongersnood te ontsnappen.
Klaar om alles te proberen, propten ze zich in schepen naar meer veelbelovende gebieden.
Hoewel sommigen stierven door stormen en ziekten door te lange zeereizen, bereikten duizenden Ieren de Amerikaanse kust en vormden ze een ware Ierse diaspora die tot op heden bestaat.
Voor hen bood de Verenigde Staten een echte kans op een nieuw begin: de beroemde “American Dream” opende nieuwe perspectieven, zowel economisch als in de strijd voor Ierland… Want zij zagen in de VS de mogelijkheid tot totale vrijheid zonder Britse overheersing. En ze waren bereid op afstand voor hun eiland te vechten.
Zo wordt geschat dat in tien jaar tijd:
Ondanks hun armoede vonden ze wat ze zochten: werk en voedsel. Moeilijke en gevaarlijke banen voor mannen, terwijl vrouwen naaisters, koks of dienstbodes werden. Genoeg om toch onder betere omstandigheden te overleven dan degenen die in Ierland bleven.
Voor deze emigranten is het nu tijd voor solidariteit. Hoewel ze duizenden kilometers van Ierland verwijderd zijn, zijn ze vastbesloten steun te blijven geven aan degenen die daar achterbleven.
Daartoe sturen de emigranten geld naar de onafhankelijkheidsstrijders in het thuisland en richten ze de Fenian-beweging op, een actieve organisatie die gewelddadige acties tegen de Britse regering voert om volledige onafhankelijkheid van Ierland te verkrijgen.
Hun doel: de Ierse hongersnood gebruiken als zwaar argument om een einde te maken aan de Britse wreedheden, de Ieren ter plaatse te helpen… en de oprichting van een volledig Ierse staat te verkrijgen, bevrijd van het Britse juk. Voor hen moet de Hongersnood stoppen en moet de Ierse bevolking de onderdrukking weigeren. Het is tijd voor het eiland om zijn lot te kiezen…
De Grote Hongersnood begint echter in 1848 af te nemen. De phytophthora trekt zich terug en sommige regio’s zien een duidelijke verbetering. Hoewel men aanneemt dat de Grote Ierse Hongersnood drie jaar duurde, duurde ze in werkelijkheid veel langer… Sommige regio’s hadden meer tijd nodig om te herstellen van de ramp, en men schat dat de hongersnood in sommige delen van Ierland pas rond 1851 verdween…
De Grote Hongersnood duurde vier jaar, maar de gevolgen strekten zich uit over meer dan een decennium. Het aantal doden wordt geschat tussen 500.000 en 1 miljoen.
Het aantal vluchtelingen werd geschat op 2 miljoen, en het aantal emigranten ook op 2 miljoen. Deze tragische balans heeft Ierland voor altijd getekend: het was het gevolg van een natuurramp, gecombineerd met eeuwen van Britse politieke wreedheden op Ierse bodem.
Tot op de dag van vandaag heeft deze tragische episode in de Ierse geschiedenis de geest van de Ieren voor altijd gemarkeerd.
De gedwongen emigratie heeft de Ieren in staat gesteld een diaspora over de hele wereld te ontwikkelen. Grote namen zoals John Fitzgerald Kennedy en Joe Biden zijn succesvol en zijn directe afstammelingen van Ierse emigranten. De Grote Ierse Hongersnood heeft dus niet alleen Ierland beïnvloed, maar ook de hele wereld!