30 jaar lang dacht men dat deze Ierse botten van een koe waren: in werkelijkheid waren ze van een beer
Nieuws uit Ierland

30 jaar lang dacht men dat deze Ierse botten van een koe waren: in werkelijkheid waren ze van een beer

door Gwen LE COINTRE
Reconstitution d’un ours dans les paysages sauvages de l’Irlande préhistorique. - Go to Ireland.com

Meer dan 30 jaar lang werden botten die in Kerry waren gevonden beschouwd als die van een van de oudste tamme koeien van Ierland. Nieuwe analyses onthullen een heel ander verhaal: de beroemde ‘Kerry Cow’ was in werkelijkheid… een beer en een wild zwijn.

Meer dan drie decennia lang voedden enkele botfragmenten die in County Kerry waren gevonden een van de belangrijkste theorieën over de komst van de landbouw naar Ierland. Archeologen dachten dat het ging om de resten van een duizenden jaren oud tam rund, dat al snel de ‘Kerry Cow’ werd genoemd. Maar nieuwe analyses hebben die zekerheid volledig onderuitgehaald: deze botten waren niet van een koe, maar van een beer en een wild zwijn.

De ontdekking is belangrijk genoeg om onderzoekers een deel van het verhaal van het prehistorische Ierland te laten herzien.

De beroemde ‘Kerry Cow’ bleek uiteindelijk geen koe

Een ontdekking van meer dan 30 jaar geleden is opnieuw onderzocht

Het verhaal begint bij Ferriter’s Cove, of Cuan an Chaoil, een kleine baai op het schiereiland Dingle, in County Kerry.

Tussen 1983 en 1995 brachten archeologische opgravingen op deze locatie talrijke resten aan het licht die getuigen van de aanwezigheid van gemeenschappen van jager-verzamelaars. Daartussen bevonden zich enkele bijzonder intrigerende botfragmenten.

Sommige daarvan werden destijds geïdentificeerd als afkomstig van tamme runderen.

Dat detail lijkt misschien onbeduidend, maar voor archeologen was het van groot belang.

De resten dateren namelijk uit het einde van het mesolithicum, een periode vóór de duurzame vestiging van de landbouw in Ierland. Hun aanwezigheid suggereerde dus dat gedomesticeerde dieren het eiland veel eerder hadden bereikt dan de meeste andere archeologische vondsten deden vermoeden.

In de loop der jaren werden deze botten bekend in de kleine wereld van de Ierse archeologie. Ze kregen zelfs de bijnaam ‘Kerry Cow’, de koe van Kerry.

Een koe die archeologen voor problemen stelde

Ze leek zeer vroege contacten met de eerste Europese boeren te bewijzen

Het bestaan van deze mysterieuze koe was verre van een louter zoölogisch detail.

Duizenden jaren lang leefden de bevolkingsgroepen in Ierland hoofdzakelijk van jacht, visvangst en het verzamelen van wilde hulpbronnen. Landbouw en veeteelt raakten pas later algemeen verspreid, met de komst van het neolithicum.

De aanwezigheid van een tam rund in Ferriter’s Cove wees echter op een veel complexer scenario.

Ierse jager-verzamelaars zouden al vóór 4000 v.Chr. contact kunnen hebben gehad met landbouwgemeenschappen uit continentaal Europa. Vee zou Ierland dan hebben kunnen bereiken nog voordat de landbouw er werkelijk voet aan de grond kreeg.

Meer dan dertig jaar lang werd de ‘Kerry Cow’ dan ook regelmatig aangehaald in wetenschappelijke discussies over de overgang van het mesolithicum naar het neolithicum in Ierland en Groot-Brittannië.

Maar: de koe heeft waarschijnlijk nooit bestaan.

Wetenschappers analyseren de botten opnieuw

Een moderne techniek identificeert het dier aan de hand van eiwitten die in de botten bewaard zijn gebleven

Een onderzoeksteam onder leiding van University College Dublin besloot het archeologische materiaal uit Ferriter’s Cove opnieuw te onderzoeken.

De oorspronkelijke fragmenten, die tegenwoordig worden bewaard aan University College Cork, werden naar een laboratorium van het CNRS in Lille, Frankrijk gestuurd.

Ditmaal beperkten de wetenschappers zich niet tot het bekijken van de vorm van de fragmenten.

Ze gebruikten een methode die ZooMS heet (Zooarchaeology by Mass Spectrometry). Met deze techniek kan onder meer de dierlijke herkomst van een botfragment worden vastgesteld aan de hand van eiwitten die in het collageen bewaard zijn gebleven.

De methode is bijzonder nuttig wanneer botten te fragmentarisch zijn om ze alleen op basis van hun anatomie met zekerheid aan een soort toe te schrijven.

En de uitkomst hield een flinke verrassing voor de onderzoekers in.

De geanalyseerde fragmenten zijn niet afkomstig van tam vee.

Ze zijn in werkelijkheid afkomstig van twee wilde dieren: een beer en een wild zwijn.

Er leefde dus wel degelijk een beer in het prehistorische Ierland

Onderzoekers proberen nu de soort nauwkeurig te bepalen

De aanwezigheid van een beer in het prehistorische Ierland is op zichzelf niet geheel onverwacht. Op het eiland leefden beren, voordat ze enkele millennia geleden verdwenen.

De fragmenten uit Ferriter’s Cove kunnen echter nieuwe informatie opleveren over deze oude populaties.

De onderzoekers zetten hun analyses nu voort om vast te stellen tot welk type beer de botten precies behoorden.

Er worden met name twee mogelijkheden onderzocht: de bruine beer en, veel verrassender, een beer die verwant is aan de ijsbeer.

Voorzichtigheid blijft echter geboden: de wetenschappers hebben hierover nog geen uitsluitsel. De aanvullende analyses zijn juist bedoeld om de identiteit van het dier vast te stellen.

De ontdekking verandert een deel van de Ierse geschiedenis

Een van de belangrijkste bewijzen voor veeteelt vóór 4000 v.Chr. is verdwenen

De werkelijke omwenteling die deze studie teweegbrengt, heeft uiteindelijk niet met de beer te maken.

Maar met de koe die geen koe bleek te zijn.

Door de fragmenten uit Ferriter’s Cove te schrappen uit het dossier van de eerste gedomesticeerde dieren, verdwijnt een van de belangrijkste archeologische argumenten voor de vroege aanwezigheid van vee in Ierland.

Volgens het onderzoeksteam bestaat er momenteel dus geen archeologisch bewijs meer om te stellen dat tamme runderen — en daarmee landbouwgemeenschappen — Ierland vóór ongeveer 4000 v.Chr. hadden bereikt of beïnvloed.

Dat betekent niet dat Ierse jager-verzamelaars noodzakelijkerwijs volledig geïsoleerd leefden van de rest van Europa.

Wel is een van de bekendste elementen ter ondersteuning van de hypothese van zeer vroege contacten met Europese boeren verdwenen.

En dat alles door enkele botstukken die meer dan dertig jaar geleden verkeerd werden geïdentificeerd.

Ferriter’s Cove, een klein stukje Kerry dat belangrijk werd voor de archeologie

Het schiereiland Dingle bewaart sporen van de laatste jager-verzamelaars van Ierland

Voor reizigers kan Ferriter’s Cove gemakkelijk onopgemerkt blijven.

Deze kleine, ongerepte baai ligt aan het uiterste westpunt van het schiereiland Dingle, in een spectaculair landschap van kliffen, weilanden en de Atlantische Oceaan. Toch gaat onder die schijnbare rust een van de locaties schuil die ons helpen de bevolkingsgroepen te begrijpen die duizenden jaren vóór de Kelten in Ierland leefden.

De opgravingen in Ferriter’s Cove hebben onder meer stenen werktuigen, dierenresten en verschillende sporen van menselijke bewoning opgeleverd.

De nieuwe studie herinnert er vooral aan hoezeer de archeologie kan evolueren.

Een bot dat enkele decennia geleden visueel werd geïdentificeerd, kan vandaag opnieuw worden onderzocht dankzij chemie en moleculaire biologie. En soms volstaan enkele eiwitten die meer dan zes millennia bewaard zijn gebleven om een theorie die dertig jaar lang werd onderwezen en bediscussieerd ter discussie te stellen.

In Kerry is de beroemdste prehistorische koe van Ierland daarmee uit de geschiedenis verdwenen.

In haar plaats bleken er een beer en een wild zwijn te zijn.

Bronnen: studie geleid door University College Dublin met onderzoekers van University College Cork en biomoleculaire analyses uitgevoerd bij het CNRS in Lille; resultaten bekendgemaakt op 18 augustus 2026 en gepresenteerd in PAST, de publicatie van de Prehistoric Society.

Magazine

Het laatste nieuws uit Ierland

Al het nieuws