Halloween in Ierland draaide lang vóór plastic pompoenen en trick-or-treat al om appels, noten, vermommingen, grappen en een flinke dosis toekomstvoorspelling. Tijdens Oíche Shamhna werd er gespeeld – en soms geprobeerd te ontdekken wie als eerste zou trouwen.
Samhain markeerde traditioneel het begin van de winter. Ierse folklorecollecties beschrijven op 31 oktober feestmaaltijden, vermommingen, kattenkwaad en waarzegspelletjes. Appels en noten van de herfstoogst lagen letterlijk voor het grijpen.
Een appel hangt aan een touwtje en deelnemers proberen erin te bijten met hun handen op de rug. Historische bronnen beschrijven ook een draaiende constructie met appels en kaarsen. Interessant als folklore, maar niet iets om vandaag met brandende kaarsen na te doen. De simpele versie is al chaotisch genoeg.
Appels drijven in een bak water en moeten zonder handen met de mond worden gevangen. Varianten zijn in verschillende delen van Ierland opgetekend. Voor een moderne versie zijn individuele kommen of vers water per deelnemer een stuk hygiënischer.
Twee noten konden twee geliefden voorstellen. Wat er bij het vuur met de noten gebeurde, werd als voorteken voor hun relatie gelezen. Andere spelletjes gebruikten bonen, schoteltjes of alledaagse voorwerpen om huwelijk, reizen of voorspoed te voorspellen.
Een speler koos blind uit verschillende schoteltjes met symbolische voorwerpen. Een ring kon een huwelijk voorspellen; andere voorwerpen kregen per streek en periode een andere betekenis. Juist die lokale verschillen maken de Ierse folklore zo rijk.
Báirín breac, beter bekend als barmbrack, is een klassieker van Iers Halloween. Vroeger konden verschillende voorwerpen in het brood verstopt zitten. De ring werd het bekendst: wie hem vond, zou volgens de traditie binnenkort trouwen. Verborgen voorwerpen in eten vragen uiteraard om voorzichtigheid, zeker bij kinderen.
Bij sommige gebruiken koos iemand in het donker een kool en werd het uiterlijk ervan gebruikt om iets over een toekomstige partner te voorspellen. Andere rituelen beloofden onthullende dromen. Achter de humor zaten serieuze thema’s als huwelijk, oogst en welvaart.
Ierse bronnen noemen ook verklede guisers die huizen bezochten, iets opvoerden en eten kregen. Kattenkwaad hoorde eveneens bij de nacht. Het zijn belangrijke Ierse wortels van modern Halloween, al groeide het huidige feest door eeuwenlange Ierse, Britse en Noord-Amerikaanse invloeden.
Musea, folklorearchieven, storytelling en evenementen zoals Derry Halloween brengen deze geschiedenis tot leven. Voor de eenvoudigste authentieke sfeer heb je echter weinig nodig: appels, barmbrack, sterke verhalen en familieleden die bereid zijn hun waardigheid aan een touwtje te hangen.