John Philip Holland
Cultuur

John Philip Holland

Ierse wetenschappers
John Philip Holland. Brown Bros., The World’s Work, 1915, via Wikimedia Commons.

Het parcours van een onderwijzer uit Clare die pionier werd van de onderwatervaart.

Op 12 oktober 1900 neemt de Amerikaanse marine in Newport, Rhode Island, een vaartuig van nauwelijks zestien meter in dienst. Aan boord van de USS Holland moeten zeven mannen leren manoeuvreren, hun diepte bewaken en zich oriënteren vanuit een romp die vrijwel volledig onder water ligt. De man die hun schip ontwierp, begon zijn loopbaan voor een schoolbord, duizenden kilometers verderop. John Philip Holland, zoon van een Ierse kustwachter, werkte meer dan twintig jaar aan de ontwikkeling van zijn prototypes voordat de marine hem haar eerste onderzeeër toevertrouwde.

Van de kust van Clare naar de scholen van New Jersey

Een jeugd tussen Liscannor en Limerick

John Philip Holland groeit op in Liscannor, aan de kust van County Clare. Zijn vader, John, werkt bij de kustwacht en zijn moeder, Mary Scanlon, voedt het gezin op in dit Atlantische dorp. Zijn geboortedatum verschilt per bron. Het Dictionary of Irish Biography houdt 24 februari 1841 aan, terwijl de geschiedschrijving van de Amerikaanse marine 29 februari 1840 vermeldt. Beide plaatsen zijn geboorte in Liscannor.

Na de dood van zijn vader verhuist het gezin in 1853 naar Limerick. Holland treedt in 1858 toe tot de Christian Brothers en wordt opgeleid tot onderwijzer. Hij geeft wiskunde in verschillende Ierse plaatsen, waaronder Enniscorthy en Drogheda. In Drogheda begint hij de mogelijkheden te bestuderen om een boot onder water te laten varen. Het lezen van verhalen over pantserschepen uit de Amerikaanse Burgeroorlog wekt zijn belangstelling voor dit vraagstuk. Naarmate rompen sterker worden gepantserd, verandert een vaartuig dat onder het wateroppervlak kan naderen de voorwaarden voor een aanval.

In Amerika: een onderwijzer die onderzeeërs tekent

In 1873 dwingen gezondheidsproblemen Holland de congregatie te verlaten. Hij steekt de Atlantische Oceaan over en voegt zich in Boston bij zijn broer Michael, voordat hij weer lesgeeft aan een katholieke school in Paterson, New Jersey. In 1875 dient hij zijn plannen in bij de Amerikaanse marine. Het project wordt afgewezen. Holland vindt zijn eerste steun bij Ieren die zich in de Verenigde Staten hebben gevestigd, in een omgeving waar de belangstelling voor zijn boot evenzeer politiek als mechanisch gemotiveerd is.

De Fenian Ram en de jaren van experimenten

Waarom Ierse onafhankelijkheidsstrijders zijn proeven financieren

Via zijn broer ontmoet Holland prominenten uit de Ierse republikeinse beweging, onder wie John Devoy en John J. Breslin. Voor Devoy vormt de overmacht van de Britse vloot een obstakel voor de Ierse onafhankelijkheid. Een klein vaartuig dat een oorlogsschip duikend kan naderen, zou een voordeel kunnen bieden aan wie niet over een vergelijkbare vloot beschikt. De organisatie Clan na Gael financiert de proeven. Holland verlaat het onderwijs in 1876 en kan zijn tijd voortaan aan het werk in de werkplaats wijden.

Van een eenpersoonsboot naar een bemanning van drie

In 1878 meet zijn eerste prototype iets meer dan vier meter en biedt het plaats aan één persoon. Drie jaar later is de boot die de New Yorkse pers de Fenian Ram noemt ongeveer negen meter lang en geschikt voor drie personen. De proeven leggen de beperkingen van de constructie bloot. Gebreken aan het klinkwerk brengen langdurige duiken in gevaar. Het volgende model blijft langer onder water, maar de motor levert problemen op en de regels van de haven van New York onderbreken de proeven.

De uitgaven lopen op en er ontstaat een conflict over het eigendom van de prototypes. Holland breekt met zijn opdrachtgevers. De Fenian Ram blijft getuigen van een gelegenheidsverbond tussen een ingenieur die middelen zocht om te kunnen bouwen en militanten die er een maritiem voordeel uit hoopten te halen.

Van het contract voor de Plunger tot de USS Holland

Twee projecten naast elkaar

Na de breuk met Clan na Gael moet Holland nieuwe financiering vinden. Zijn bedrijf krijgt in 1895 een contract van de Amerikaanse marine voor de Plunger, een project waarvan de voortstuwing aan de oppervlakte op stoom berust. Tegelijkertijd laat hij met privégeld een compactere boot bouwen op de Crescent-scheepswerf in Elizabeth, New Jersey. Dit tweede vaartuig, de Holland VI, wordt op 17 mei 1897 te water gelaten en weet uiteindelijk de marine te overtuigen.

Hoe de Holland VI onder water voer

Aan de oppervlakte wordt de boot aangedreven door een benzinemotor, die gebruikmaakt van de beschikbare lucht en de batterijen kan opladen. Onder water neemt een elektromotor het over. De ballasttanks regelen het drijfvermogen, terwijl de duikroeren de hellingshoek van de boot beïnvloeden wanneer deze vooruitvaart. De bemanning moet leren deze systemen in een krappe ruimte samen te laten werken, met een actieradius die door de batterijen wordt beperkt.

De marine koopt de boot op 11 april 1900 voor 150.000 dollar en neemt hem in oktober in dienst. De USS Holland dient vooral om bemanningen op te leiden en gegevens te verzamelen voor volgende vaartuigen. In januari 1901 maakt een tocht aan de oppervlakte van Annapolis naar Norfolk het mogelijk het gedrag van de boot te observeren over een afstand die veel groter is dan die van gewone manoeuvres. Het Naval History and Heritage Command beschrijft deze eerste jaren, tot de uitdienststelling in 1905.

Hollands laatste jaren en de verspreiding van zijn plannen

De eerste Britse onderzeeër draagt zijn naam

In Groot-Brittannië sluit de Admiraliteit een overeenkomst met de Electric Boat Company om onder licentie vijf door Holland ontworpen vaartuigen te laten bouwen. De Vickers-scheepswerf laat in oktober 1901 het eerste, de Holland 1, te water. Het model dat oorspronkelijk voortkwam uit onderzoek gefinancierd door tegenstanders van de Britse overheersing, levert de Royal Navy daarmee haar eerste onderzeeër. Het vaartuig is in 1982 geborgen en wordt bewaard in het Royal Navy Submarine Museum in Gosport.

Een gezinsleven in New Jersey

Te midden van deze jaren op de scheepswerf trouwt Holland in 1887 met Margaret Foley, dochter van een Ierse immigrant. Samen krijgen ze vijf kinderen. Onderzeeërs nemen een groot deel van zijn werk in beslag, maar hij interesseert zich ook voor de motorisering van voertuigen en beoefent astronomie als amateur. In 1911 verliest hij zijn dochter Julia. Drie jaar later, op 12 augustus 1914, sterft hij in Newark en wordt hij begraven op het Holy Sepulchre Cemetery in New Jersey.

Hollands prototypes hadden vragen opgeworpen die marines op grotere schaal zouden moeten oplossen: hoe lang kan een bemanning onder water blijven, hoe oefen je het varen met beperkt zicht, en welke taken kun je aan zo’n klein vaartuig toevertrouwen? In Liscannor biedt het John P. Holland Centre de mogelijkheid om terug te keren naar het Ierse beginpunt van dit verhaal.