De Ierse kilt
Cultuur

De Ierse kilt

Traditionele Ierse kleding Traditionele Ierse kleding
Homme en chemise claire et kilt en tartan vert marchant dans le Burren au bord de l’Atlantique - Go to Ireland.com

Wist je dat? De Ierse kilt is een kledingstuk dat vóór de Schotse kilt werd ontworpen! Dit traditionele kledingstuk heeft Gaelic oorsprong!

In tegenstelling tot wat vaak wordt gedacht, bestaat de kilt niet alleen in Schotland. Ook in Ierland wordt hij met trots gedragen door mensen die hun culturele erfgoed willen behouden… Laten we duidelijk zijn: de kilt behoort tot de traditionele symbolen van het Smaragden Eiland. Ieren dragen hem met trots, al moet worden toegegeven dat je er zelden een tegenkomt, behalve op Sint-Patrick! Om het beter te begrijpen, volgt hier een kort overzicht van de Ierse kilt en zijn bijzonderheden!

De Ierse kilt, een traditioneel Gaelic kledingstuk

Geschiedenis

Een Ierse kilt - Go to Ireland.com

Een Ierse kilt – Go to Ireland.com

Wie had dat gedacht? Veel deskundigen menen dat de kilt eerst door de Ieren zou zijn gedragen, voordat hij zich naar Schotland verspreidde!

Hoewel de Schotse kilt tegenwoordig veel bekender is dan de Ierse, lijkt dit traditionele kledingstuk voor het eerst in de 11e eeuw in Ierland te zijn vermeld… terwijl er pas vanaf de 17e eeuw sporen van de Schotse kilt te vinden zouden zijn.

Genoeg stof voor een echt debat!

In de 11e eeuw droegen de Ieren dus de kilt, of “feileadh mor“: een kledingstuk van een lap wol van 6 meter, die om het lichaam werd gewikkeld en vervolgens rond de taille werd vastgemaakt met een riem.

Aan de taille bleef altijd een stuk stof hangen, dat tot op schouderhoogte kon worden omgeslagen om zich beter te bedekken.

In die tijd had elke “feileadh mor” de kleuren van een specifieke clan (elk patroon werd een tartan genoemd) en diende hij als herkenningsteken. Dit kledingstuk dragen was op zich al een grote eer en gold als een bevestiging van de status van man. (In die tijd droeg geen enkele vrouw een kilt.)

Dit kledingstuk stond destijds bekend als bijzonder zwaar en oncomfortabel. Het was erg warm, maar bood wel bescherming tegen de zwaarste weersomstandigheden in Ierland.

Rond de 16e eeuw veranderde de “feileadh mor” enigszins. Het bovenste deel, dat tot over de schouder kon worden gedrapeerd, verdween en maakte plaats voor alleen een rok en een riem. Na deze aanpassingen kreeg de kilt de naam “feileadh beg” (of kleine kilt).

De kilt, zijn tartans en de kunst om hem te dragen…

Ook vandaag wordt de kilt nog in Ierland gedragen. Hij bestaat uit een grote lap wol van 6 meter die rond de taille wordt gewikkeld en een reeks diepe plooien vormt. Hij is lichter en “ergonomischer” dan die van vroeger en daardoor comfortabeler geworden.

Elke kilt heeft specifieke kleuren die de verbondenheid met een clan aangeven. Deze kleuren worden “tartan” genoemd en hebben elk hun eigen betekenis en symboliek, afhankelijk van de familie waaraan ze verbonden zijn, soms al eeuwenlang.

Pas dus op met het dragen van een kilt als je daarvoor geen toestemming hebt gekregen van de betreffende clan: veel families zouden dat kunnen afkeuren… terwijl andere het vriendelijk zullen toestaan…

Wat kleuren betreft, telt Ierland veel minder tartans dan Schotland. De Ierse kilt heeft bovendien heel andere kleuren dan zijn Schotse neef, met een voorkeur voor patronen in groen- en okertinten. Ierse tartans met rode en blauwe schakeringen komen vrijwel niet voor… met uitzondering van Noord-Ierse kilts… Sommige kilts hebben zelfs geen patronen en bestaan uitsluitend uit effen kleuren…

Hoewel hij in Ierland niet dagelijks wordt gedragen, komt de kilt wel tevoorschijn bij belangrijke gelegenheden, zoals bruiloften en feestelijke of plechtige momenten. Maar de grootste kans om er een tegen te komen heb je duidelijk tijdens Sint-Patrick op 17 maart, de Ierse nationale feestdag!

Van oorsprong tot vandaag zijn dit de belangrijkste onderdelen van dit traditionele kledingstuk:

  • een leren riem: deze is lang en dik. Hij houdt de 24 meter wol rond de taille op zijn plaats.
  • een sporran: een buidel die met een ketting aan de riem is bevestigd.
  • kilt hose (wollen sokken): deze reiken tot aan de kuit en worden aan beide kanten van het been afgewerkt met “flashes”.
  • een Sgian Dubh: een klein mes dat in de rechter sok wordt gestoken, om zich te verdedigen en zijn moed te tonen.

Wat draag je onder een kilt?

Man in een Ierse tartankilt aan de Atlantische kust - Guide-Irlande.com

Man in een Ierse tartankilt aan de Atlantische kust – Guide-Irlande.com

De vraag is onvermijdelijk wanneer het over de kilt gaat: zijn mannen eronder naakt of dragen ze ondergoed?

Om de spanning niet te lang op te voeren, is het antwoord eenvoudig: dat hangt ervan af!

Destijds was het onder de kilt waarschijnlijk te warm om bescherming te dragen… Maar veel historici denken dat sommigen een lichte stof droegen om de herhaalde irritatie door de wol te voorkomen.

Tegenwoordig bestaan beide scholen: sommigen dragen de kilt zonder ondergoed, terwijl anderen de voorkeur geven aan boxershorts of slips om ongemakken te vermijden (een windvlaag is zo gebeurd… zeker in Ierland!).

Waar koop je een Ierse kilt?

Een kilt kopen is niet eenvoudig en vereist in de eerste plaats een behoorlijk budget. De belangrijkste Kilts Makers zijn schaars en maken stoffen op maat, wat de productiekosten hoog maakt.

De prijs hangt af van de kwaliteit van de stof (en van de tartan, want sommige zijn slechts in zeer kleine oplages beschikbaar) en van de plooien (de bekendste zijn Kilt Hire, Harris Kilt…), maar reken gemiddeld op €600 als de Kilt Maker alles verzorgt.

Of je levert zelf de stof aan; dan rekent de Kilt Maker slechts €300. De prijs per meter kan variëren van gemiddeld €70 voor dubbele breedte tot meer dan €90 voor enkele breedte!

Vergeet niet informatie in te winnen over je tartan, de familie waaraan die verbonden is en of je toestemming kunt krijgen om deze kleuren te dragen.

Draag hem gerust bij belangrijke gelegenheden: de Ieren zelf dragen hem alleen tijdens Sint-Patrick of bij bruiloften. Ze glimlachen misschien als ze je in zo’n traditioneel kostuum zien, want het wordt soms als een echt cliché beschouwd… zelfs door de lokale bevolking!