Brendan Gleeson
Cultuur

Brendan Gleeson

Ierse acteurs en actrices
Brendan Gleeson dans le film Banshees of Inisherin

Van Harry Potter tot het legendarische The Banshees of Inisherin: tijd om in het leven en de carrière van deze iconische figuur uit de Ierse cinema te duiken.

Zijn imposante gestalte zou hem kunnen veroordelen tot rollen van ruwe mannen. Toch voegt Brendan Gleeson daar een onrustige zachtheid, droge humor en een kwetsbaarheid aan toe die zelfs de meest intimiderende personages kan doen barsten. Als Schotse soldaat in Braveheart, Dublinse gangster in The General, toverleraar in Harry Potter of koppige muzikant in The Banshees of Inisherin heeft de Ierse acteur genres doorkruist zonder ooit zijn eigenheid te verliezen.

Zijn carrière begon niet al op jonge leeftijd aan een Londense toneelschool of op Hollywoodsets. Brendan Gleeson was eerst leraar Engels en Iers in Dublin. Hij was al ruim 35 toen hij het onderwijs opgaf om voltijds acteur te worden, waardoor zijn parcours iets kreeg van een tweede leven dat halverwege begon.

Biografie van Brendan Gleeson

Een Dublinse leraar met een passie voor literatuur

Brendan Gleeson wordt geboren op 29 maart 1955 in Dublin, en niet in 1956 zoals sommige biografieën vermelden. Als zoon van Pat en Frank Gleeson groeit hij op in de Ierse hoofdstad, waar hij al vroeg een uitgesproken voorliefde ontwikkelt voor lezen, klassieke literatuur en de grote Ierse toneelschrijvers.

Hij gaat naar St Joseph’s CBS in Fairview, waar hij deelneemt aan de toneelactiviteiten van zijn school. Daarna studeert hij Engels en Iers aan University College Dublin, waar hij afstudeert.

Brendan Gleeson wordt leraar in het voortgezet onderwijs en geeft onder meer Engels en Iers aan Belcamp College in het noorden van Dublin. Hij oefent dit beroep ongeveer tien jaar uit, terwijl hij daarnaast in toneelproducties speelt.

In tegenstelling tot een veelvuldig herhaalde bewering volgde hij geen driejarige opleiding aan de Royal Academy of Dramatic Art in Londen. Hij leerde het vak vooral op de Ierse podia, in contact met de gezelschappen en auteurs van Dublin.

Het Ierse theater als leerschool

In de jaren 1980 sluit Brendan Gleeson zich onder meer aan bij de Passion Machine Theatre Company. Hij speelt in verschillende producties van het gezelschap, waaronder Wasters, Brownbread en Home.

Hij beperkt zich niet tot het vertolken van andermans teksten. Hij schrijft en regisseert stukken als The Birdtable en Breaking Up, en werkt vervolgens mee aan Babies and Bathwater. Deze ervaring stelt hem in staat een speelstijl te verfijnen die stoelt op luisteren, ritme en taalprecisie.

In 1991, op 36-jarige leeftijd, geeft hij het onderwijs definitief op om zich te wijden aan toneel en film. Een late keuze voor een acteercarrière, die echter al snel vruchten afwerpt.

Het filmdebuut van Brendan Gleeson

The Treaty en de rol van Michael Collins

Na enkele optredens in film en televisie krijgt Brendan Gleeson een van zijn eerste grote rollen in The Treaty. Deze historische televisiefilm, in 1991 uitgezonden door RTÉ, gaat terug naar de onderhandelingen over het Anglo-Ierse Verdrag van 1921.

Gleeson vertolkt Michael Collins, de Ierse revolutionair en onderhandelaar wiens beslissingen de onafhankelijkheidsbeweging diep verdeelden. Zijn vertolking levert hem een Jacob’s Award op en maakt hem bekend bij het Ierse publiek.

Daarna verschijnt hij in Far and Away van Ron Howard en in Into the West, twee films die in 1992 uitkwamen. De tweede, geworteld in de legendes en rondtrekkende gemeenschappen van Ierland, biedt hem de gelegenheid mee te werken aan een van de markantste Ierse familiefilms van de jaren 1990.

Braveheart en internationale erkenning

In 1995 speelt Brendan Gleeson naast Mel Gibson in Braveheart. Hij vertolkt Hamish Campbell, de jeugdvriend en strijdmakker van William Wallace. Zijn forse, trouwe personage brengt een stugge warmte in dit grote middeleeuwse epos.

Zijn voornaam is wel degelijk ‘Hamish’ en niet ‘Amish’. Deze bijrol draagt ertoe bij dat Gleeson internationaal bekend wordt en opent voor hem de deur naar grotere producties.

Hij verschijnt in Neil Jordans Michael Collins, waarin hij Liam Tobin speelt, en vervolgens in Turbulence, Mission: Impossible 2, A.I. Artificial Intelligence en Gangs of New York.

The General, de film die al zijn kracht onthult

In de huid van de Dublinse crimineel Martin Cahill

In 1998 speelt Brendan Gleeson de hoofdrol in The General, geregisseerd door John Boorman. Hij vertolkt Martin Cahill, de beroemde Dublinse crimineel die de bijnaam ‘The General’ droeg en die de Ierse autoriteiten jarenlang uitdaagde met zijn overvallen en persoonlijkheid.

Gleeson maakt van hem geen louter folkloristisch figuur. Zijn vertolking toont een charismatische, manipulerende en gewelddadige man, die zijn omgeving kan meeslepen in een spiraal waarvan hij zelf gevangene lijkt.

De film wordt vertoond op het Filmfestival van Cannes, waar John Boorman de prijs voor beste regie ontvangt. Brendan Gleeson krijgt verschillende onderscheidingen van critici, waaronder de Boston Society of Film Critics Award voor beste acteur. The General bevestigt zijn vermogen om een film te dragen en tegelijk de tegenstrijdigheden van de Ierse samenleving te belichamen.

Brendan Gleeson in grote producties

Van Gangs of New York tot Kingdom of Heaven

Begin jaren 2000 wisselt Brendan Gleeson internationale producties af met meer intieme films. In Danny Boyles 28 Days Later speelt hij Frank, een vader die zijn dochter probeert te beschermen in een Engeland dat door een epidemie is verwoest.

Martin Scorsese vertrouwt hem vervolgens de rol toe van Walter ‘Monk’ McGinn in Gangs of New York. Hij verschijnt ook in Cold Mountain, waarin zijn vioolspel van pas komt, en vertolkt vervolgens koning Menelaos in Troy uit 2004.

In Ridley Scotts Kingdom of Heaven verleent hij zijn kracht aan de ridder Reynald de Châtillon. Zo schakelt hij met groot gemak tussen historisch drama en oorlogsfilm, thriller en zwarte komedie.

Brendan Gleeson in Harry Potter

Alastor Moody, de schouwer met het magische oog

Brendan Gleeson treedt in 2005 toe tot het universum van Harry Potter in Harry Potter and the Goblet of Fire. Hij speelt Alastor Moody, bijgenaamd ‘Dwaaloog’, een voormalige schouwer die herkenbaar is aan zijn vele littekens en zijn magische oog, waarmee hij door muren kan kijken.

Het personage verschijnt eerst als de nieuwe leraar Verweer tegen de Zwarte Kunsten. Het verhaal onthult echter dat de man die het grootste deel van de film op Zweinstein aanwezig is, in werkelijkheid Barty Crouch Jr. is, gespeeld door David Tennant, die Moody’s gedaante heeft aangenomen.

Gleeson neemt de rol van de echte Alastor Moody opnieuw op in The Order of the Phoenix in 2007 en daarna in Harry Potter and the Deathly Hallows – Part 1 in 2010. Ook zijn zoon Domhnall sluit zich bij de reeks aan, in de rol van Bill Weasley.

In Bruges en The Guard

Een meester van de Ierse zwarte komedie

In 2008 speelt Brendan Gleeson opnieuw samen met Colin Farrell in In Bruges, de eerste langspeelfilm van Martin McDonagh. De twee acteurs vertolken huurmoordenaars die na een tragisch verlopen opdracht naar België worden gestuurd.

Achter de scherpe dialogen en absurde situaties geeft Gleeson Ken een diepe melancholie. Zijn personage wordt geleidelijk het morele geweten van de film, verscheurd tussen zijn genegenheid voor Ray en de bevelen van de door Ralph Fiennes vertolkte gangster.

In 2011 speelt hij de hoofdrol in The Guard, geregisseerd door John Michael McDonagh. Hij vertolkt Gerry Boyle, een eigenzinnige, belezen en bewust provocerende politieman uit Connemara, die gedwongen wordt samen te werken met een FBI-agent gespeeld door Don Cheadle.

De film wordt een van de grote successen van de onafhankelijke Ierse cinema. Brendan Gleeson ontvangt een Golden Globe-nominatie voor beste acteur in een komedie.

Calvary, een rol in het hart van Ierse wonden

Een priester tegenover het zwijgen van een gemeenschap

In 2014 werkt Brendan Gleeson opnieuw samen met John Michael McDonagh in Calvary. Hij vertolkt pater James, een eerlijke priester die met de dood wordt bedreigd door een man die in zijn jeugd slachtoffer was van seksueel misbruik.

De film behandelt onomwonden het geweld binnen de Ierse katholieke Kerk, evenals de woede, schuld en het collectieve zwijgen die dit lange tijd hebben omgeven. De door Gleeson gespeelde priester wordt niet persoonlijk beschuldigd: hij wordt het symbolische doelwit van een instelling waarvan hij ongewild de last draagt.

Zijn ingetogen en tegelijk aangrijpende vertolking levert hem onder meer de British Independent Film Award voor beste acteur op. Ze behoort tot de belangrijkste uit zijn carrière.

The Banshees of Inisherin

De hereniging met Colin Farrell en Martin McDonagh

Brendan Gleeson en Colin Farrell in The Banshees of Inisherin

Beelden uit de film The Banshees of Inisherin

In 2022 werkt Brendan Gleeson opnieuw samen met Martin McDonagh en Colin Farrell voor The Banshees of Inisherin. Op een fictief Iers eiland in 1923 vertelt Colm Doherty plotseling aan zijn vriend Pádraic dat hij niet langer met hem wil praten.

Dit haast futiele vertrekpunt groeit uit tot een tragedie over het verstrijken van de tijd, eenzaamheid, creatie en de onmogelijkheid om netjes te breken met degenen van wie we hebben gehouden. Colm wil zijn resterende jaren aan muziek wijden en een werk nalaten dat iemand zich zal herinneren.

Brendan Gleeson speelt zelf viool in de film, wat het personage een bijzondere geloofwaardigheid geeft. Zijn vertolking levert hem nominaties op voor de Oscar, de BAFTA en de Golden Globe voor beste mannelijke bijrol.

The Banshees of Inisherin krijgt negen nominaties voor de Oscars van 2023, maar wint geen enkel beeldje. De film wordt niettemin ruim onderscheiden bij andere ceremonies, onder meer bij de Golden Globes en de BAFTA’s.

De televisierollen van Brendan Gleeson

Van Winston Churchill tot Donald Trump

Ook televisie heeft Brendan Gleeson verschillende van zijn meest markante personages opgeleverd. In 2009 vertolkt hij Winston Churchill in de televisiefilm Into the Storm, over de oorlogsjaren en het privéleven van de Britse premier. Zijn vertolking levert hem de Primetime Emmy Award voor beste acteur in een miniserie of televisiefilm op.

Tussen 2017 en 2019 speelt hij de hoofdrol in Mr. Mercedes, een bewerking van romans van Stephen King. Hij vertolkt Bill Hodges, een gepensioneerde politieman die geobsedeerd is door een onopgeloste zaak.

In 2020 speelt hij Donald Trump in de miniserie The Comey Rule, tegenover Jeff Daniels als voormalig FBI-directeur James Comey. Zijn spel gaat verder dan louter imitatie en probeert de gebaren, de stem en de intimiderende macht van de Amerikaanse president weer te geven. Deze vertolking levert hem een Golden Globe-nominatie op.

In 2022 deelt hij het scherm met Patricia Clarkson in het tweede seizoen van State of the Union. De serie volgt een koppel vlak voor hun relatietherapiesessies, in zeer korte afleveringen die rond dialogen zijn opgebouwd.

Brendan Gleeson in 2024, 2025 en 2026

Van Joker tot de terugkeer naar het toneel

In 2024 vertolkt Brendan Gleeson Jackie Sullivan, de bewaker van Arkham Asylum, in Joker: Folie à Deux. Hij speelt naast Joaquin Phoenix en Lady Gaga in dit muzikale vervolg van regisseur Todd Phillips.

In 2025 keert hij terug naar het theater met Conor McPhersons The Weir. Het stuk wordt eerst opgevoerd in het 3Olympia Theatre in Dublin en verhuist daarna naar het Harold Pinter Theatre in Londen. Deze productie markeert zijn terugkeer op een Dublinse scène en zijn debuut in het West End.

Zijn vertolking van Jack, een garagehouder die deelneemt aan een avond waarop verhalen worden verteld in een landelijke pub, levert hem de prijs voor beste acteur op bij de Critics’ Circle Theatre Awards 2026.

In hetzelfde jaar verschijnt Brendan Gleeson in de serie Spider-Noir, een liveactionbewerking van het Marvel-universum met Nicolas Cage. De serie speelt zich af in het New York van de jaren 1930 en is op Prime Video beschikbaar in twee versies: in kleur of zwart-wit.

In 2025 leent hij ook zijn stem aan de natuurdocumentaire Kerry: Tides of Time, uitgezonden door RTÉ. De serie verkent de geologische, menselijke en ecologische geschiedenis van de landschappen in County Kerry.

Brendan Gleeson, muzikant en violist

Traditionele muziek als kern van zijn werk

Brendan Gleeson speelt al vele jaren viool en mandoline. Ierse traditionele muziek maakt deel uit van zijn persoonlijke leven, maar ook van verschillende van zijn personages.

Hij speelt zelf viool in Michael Collins, Cold Mountain, The Grand Seduction en The Banshees of Inisherin. Ook zingt hij de traditionele ballade The Unfortunate Rake in de film The Ballad of Buster Scruggs van de gebroeders Coen.

Hij werkt mee aan een livealbum van de Ierse groep Altan en vertolkt Rocky Road to Dublin op een album van de groep Dervish uit 2019.

The Walworth Farce is geen album van Brendan Gleeson. Het is een toneelstuk van Enda Walsh waarin hij in 2015 op het podium stond met zijn zonen Domhnall en Brian.

De familie Gleeson

Een echte dynastie van de Ierse film

Brendan Gleeson is sinds 1982 getrouwd met Mary Weldon. Het paar heeft vier zonen: Domhnall, Fergus, Brian en Rory.

Domhnall Gleeson heeft een belangrijke internationale carrière. Hij is onder meer bekend van Ex Machina, Brooklyn, About Time, The Revenant en de derde Star Wars-trilogie. Brian Gleeson is eveneens acteur en verschijnt in producties als Love/Hate, Peaky Blinders en Bad Sisters.

Brendan en Domhnall spelen samen in verschillende films, waaronder Harry Potter and the Deathly Hallows, Calvary en de korte film Psychic. Brendan, Domhnall en Brian staan ook samen op het podium in The Walworth Farce.

Selectieve filmografie van Brendan Gleeson

Zijn belangrijkste films

  • 1990: The Field – de steengroevearbeider
  • 1991: The Treaty – Michael Collins
  • 1992: Far and Away – de sociaal inspecteur
  • 1992: Into the West – inspecteur Bolger
  • 1995: Braveheart – Hamish Campbell
  • 1996: Michael Collins – Liam Tobin
  • 1998: The General – Martin Cahill
  • 1999: Lake Placid – sheriff Hank Keough
  • 2000: Mission: Impossible 2 – John C. McCloy
  • 2001: A.I. Artificial Intelligence – Lord Johnson-Johnson
  • 2002: 28 Days Later – Frank
  • 2002: Gangs of New York – Walter ‘Monk’ McGinn
  • 2003: Cold Mountain – Stobrod Thewes
  • 2004: Troy – Menelaos
  • 2005: Kingdom of Heaven – Reynald de Châtillon
  • 2005-2010: Harry Potter-reeks – Alastor Moody
  • 2008: In Bruges – Ken
  • 2011: The Guard – Gerry Boyle
  • 2014: Calvary – pater James
  • 2015: Suffragette – Arthur Steed
  • 2017: Paddington 2 – Knuckles McGinty
  • 2018: The Ballad of Buster Scruggs – de Ier
  • 2021: The Tragedy of Macbeth – koning Duncan
  • 2022: The Banshees of Inisherin – Colm Doherty
  • 2024: Joker: Folie à Deux – Jackie Sullivan

Zijn belangrijkste series en televisieproducties

  • 2009: Into the Storm – Winston Churchill
  • 2017-2019: Mr. Mercedes – Bill Hodges
  • 2020: The Comey Rule – Donald Trump
  • 2022: State of the Union – Scott
  • 2025: Kerry: Tides of Time – verteller
  • 2026: Spider-Noir

Brendan Gleeson in enkele gegevens

Leeftijd, afkomst en onderscheidingen

Geboortedatum: 29 maart 1955.

Geboorteplaats: Dublin, Ierland.

Nationaliteit: Iers.

Voormalig beroep: leraar Engels en Iers.

Bespeelde instrumenten: viool en mandoline.

Bekendste rollen: Alastor Moody in Harry Potter, Ken in In Bruges, Martin Cahill in The General en Colm Doherty in The Banshees of Inisherin.

Belangrijkste onderscheidingen: een Primetime Emmy Award, twee British Independent Film Awards en verschillende Irish Film and Television Awards.

Oscarnominatie: beste mannelijke bijrol voor The Banshees of Inisherin in 2023.