De Bodhràn
Cultuur

De Bodhràn

Ierse muziekinstrumenten
Un Bodhràn irlandais dans un irish pub - Go to Ireland.com

Een traditionele Ierse trommel van geitenvel!

De bodhràn is een zeer bekend instrument binnen de traditionele Ierse muziek. In pubs, op straat of tijdens concerten laat dit Ierse instrument alle liefhebbers van prachtige muziek dansen en zingen op het geluid van typisch Ierse percussie en ritmes. Een korte introductie van dit even verrassende als bijzondere instrument, de speeltechniek en de kosten…

De Bodhràn: een eeuwenoud instrument

Introductie van een uniek instrument

Een bodhràn - © WavebreakmediaMicro

Een bodhràn – © WavebreakmediaMicro

De bodhràn is een soort Ierse trommel, bestaande uit een geitenvel gespannen over een ronde houten lijst. De spanning van het vel wordt geregeld met een sleutelsysteem, zodat de muzikant de bodhràn kan bespelen ongeacht het weer. (Geitenvel is namelijk bijzonder gevoelig voor temperatuurschommelingen en vochtigheid, en kan sterk verslappen op regenachtige dagen).

De diameter van een bodhràn kan variëren per instrument, en ligt tussen de 20 en 60 cm. Het vel dat over de lijst is gespannen is meestal van echt geitenvel, of synthetisch bij de voordeligere modellen.

De meeste van deze laatste hebben ook een systeem waarmee de bodhràn-speler het instrument comfortabel kan vasthouden. (Dit bevindt zich aan de andere kant van het vel en is vormgegeven als een houten kruis dat aan weerszijden van de lijst is bevestigd).

Speeltechnieken op de bodhràn

Wat het bespelen betreft, wordt het instrument bespeeld met een ’tipper’, een soort lang, gesneden houten stokje dat, door het geitenvel te raken, dat kenmerkende doffe geluid produceert.

De speeltechnieken verschillen per muzikant en muziekstijl, maar meestal wordt de tipper in het midden vastgehouden en met een wiegende beweging tegen het vel geslagen, waarbij beide uiteinden van het stokje het vel raken.

Er bestaan verschillende soorten tippers, soms van hout, soms van rubber… En ook de ‘rods’, dunne flexibele stroken, die een heel ander effect geven. De hand die het instrument niet vasthoudt, blijft niet passief; die beïnvloedt het geluid door met de vingers aan de andere kant van het geitenvel het geluid te dempen of juist te laten resoneren.

Kosten van een Ierse bodhràn

Er zijn eigenlijk twee soorten bodhràns: traditionele, handgemaakte instrumenten door gerenommeerde klankmakers, en industriële bodhràns, massaal geproduceerd in fabrieken, die voordeliger zijn qua prijs.

Een traditioneel instrument gemaakt door een klankmaker

Roundstone Music and Crafts - © Chris Hill Photographic 2011

Een bodhràn-specialist bij Roundstone Music and Crafts – © Chris Hill Photographic 2011

Deze optie is bedoeld voor muzikanten met een goed niveau en vooral een ruim budget. De traditionele bodhràn kenmerkt zich vaak door een handgemaakte lijst en een echt geitenvel, dat door de klankmaker zelf is gelooid.

Het sleutelsysteem is dan onmisbaar, in tegenstelling tot de industriële bodhràns die meestal zonder dit spanningssysteem worden gemaakt. Voor elke serieuze speler is het sleutelsysteem dus een essentieel punt om op te letten.

Een ander voordeel: de klankmaker die jouw bodhràn maakt, kan een instrument op maat maken, precies volgens jouw wensen. Hij kan het zelfs personaliseren door het vel te versieren met een Keltisch motief van knopenwerk (misschien wel jouw initialen?).

Qua prijs moet je rekenen op tussen de 100 en 600 euro voor kwaliteitsbodhràns. De meeste klankmakers die dit instrument maken, zijn gevestigd in Ierland. We raden je aan om telefonisch contact met hen op te nemen en je kostbare instrument ter plekke op te halen: een uitstekende reden om een paar dagen in Ierland door te brengen!

De bekendste van hen is gevestigd in Roundstone, in Connemara. Hij heet Malachy, een sympathieke Ier met een passie voor muzikaal vakmanschap. Zijn winkel heet “Roundstone Music and Crafts” en produceert enkele van de beste instrumenten van het land!

Industriële bodhràns

Hier geen verrassingen: reken niet op meer dan 80 euro. Minder verfijnd dan een handgemaakt instrument, bestaat de industriële bodhràn uit een beschilderd synthetisch vel met knopenwerkdecoratie, zonder sleutelsysteem.

Het vel is kwetsbaar, zonder spanningssysteem en erg gevoelig voor kamertemperatuur. Het wordt erg strak bij droog weer en juist sterk uitgerekt bij regenachtig en vochtig weer.

Deze optie is ideaal om het bespelen van de bodhràn uit te proberen: zo raak je vertrouwd met het instrument, kun je oefenen met Ierse ritmes en de fascinerende wereld van traditionele Ierse muziek ontdekken. En als het instrument uiteindelijk te complex blijkt, kun je het altijd aan een muur hangen als decoratie!

Het is vrij eenvoudig om dit soort bodhràns in Ierland te vinden (bezoek een paar muziekwinkels en je zult ze zien). Het bekendste merk is Waltons, een merk dat muziekinstrumenten van redelijke kwaliteit maakt.